Türkiye'de akaryakıt sektörünün önemli bir paydaşı olan Petrol Sanayi ve Emobilite Derneği (PETDER) olarak, son dönemde basında yer alan biyoetanolde zorunlu harmanlama oranları ile ilgili görüş ve yorumlara ilişkin bir kamuoyu açıklaması yapma gereği duyulmuştur. Bu açıklama, mevcut piyasa koşullarını ve mevzuat çerçevesini kamuoyuna kapsamlı şekilde aktarmak amacıyla hazırlanmıştır.

PETDER olarak, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımını, yerli üretimi ve çevre dostu yakıtların yaygınlaşmasını desteklemekteyiz. Ancak, biyoetanol zorunlu harmanlama oranlarının belirlenmesi konusunda ülkemizin özgün koşullarının ve sahadaki sorunların göz ardı edilmemesi gerektiğine inanıyoruz.

Bu kapsamda, kısaca belirtmek gerekirse EPDK’nın bu yıl kamuoyu görüşüne açtığı "Benzin Türlerine Etanol Harmanlanması Hakkında Tebliğ"de değişiklik yapılmasına dair taslakta yer alan, benzine %1 veya bunun üzerinde herhangi bir oranda biyoetanol harmanlama yapılabilmesi için biyoetanolün dağıtım şirketlerine maliyetinin EPDK’nın fiyat oluşumunda dikkate aldığı uluslararası biyoetanol fiyatına eşit veya onun altında olması ve kesintisiz ikmal edilmesi durumunda mümkün olabilecek olup, aksi taktirde düzenleme değişikliğinin gündeme bile getirilmemesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Biyoetanol Harmanlama Süreci ve Güncel Durum
Türkiye'de biyoetanol harmanlama zorunluluğu, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu kapsamında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yönetilmektedir. "Benzin Türlerine Etanol Harmanlanması Hakkında Tebliğ" ile başlayan süreç, yerli tarım ürünlerinden üretilen biyoetanolün benzinle belli oranlarda harmanlanmasını zorunlu kılmaktadır. 2013 yılında %2 ile başlayan ve 2014’de %3’e çıkartılan oran, sektörde yaşanan arz sıkıntıları dolayısıyla 2023’te %2 olarak belirlenmiş, yapılan düzenlemeler kapsamında zaman zaman yükümlülük dönemleri birleştirilmiştir.

Bunun ardından, 2025 yılı içinde ise benzinde zorunlu harmanlama oranının %1'e düşürülmesine dair değişiklik taslağı kamuoyu görüşüne açılmış olup, ancak konu henüz EPDK tarafından karara bağlanmamıştır. Bu durum, geçtiğimiz yıllarda sektörümüzün tecrübe ettiği ve EPDK’nın şahit olduğu üretim kapasitesi ve piyasa dinamiklerine göre yapılan bir ayarlama olarak değerlendirilmelidir. Harmanlama, rafinerici ve dağıtıcı lisans sahipleri tarafından gerçekleştirilmekte ve EPDK'ya raporlanmaktadır. Süreç, yerli üretimi teşvik etmeyi amaçlasa da, mevcut altyapı ve ekonomik koşullar nedeniyle sahada zorluklar yaşanmaktadır.

Son dönemdeki bazı yayınlarda yer alan benzindeki zorunlu biyoetanol harmanlama oranının artırılması talepleri kapsamında, ithalatı azaltma ve tarımı destekleme gibi olumlu yönleri vurgulanmaktadır. PETDER olarak, daha fazla biyoyakıtın akaryakıta harmanlanması sektörümüzün ve üyelerimizin de arzusudur. Zira bu durum, enerji çeşitliliğini artıracak, yerli üretimi destekleyecek ve çevresel faydalar sağlayacaktır. Ne var ki, Türkiye'de özellikle biyoetanol piyasası diğer ülkelere kıyasla önemli farklılıklar göstermektedir. Özellikle, biyoetanolün üretiminde kullanılan etil alkol pek çok sektörde hammadde olarak kullanılmakta olduğu için, üreticiler kendi üretim optimizasyonları çerçevesinde söz konusu biyoetanolün üretimi yerine farklı sektörlere sunulacak etil alkolün üretimini tercih edebilmekte ve bu nedenle de biyoetanolün tedariki konusunda oluşan kısıtlar ve arz-talep dengesizliği, zorunlu harmanlama oranının düşürülmesi kapsamındaki EPDK taslak düzenlemesini haklı çıkarmakta ve mevcut %2’lik oranın devamını pratikte sürdürülebilir olmaktan uzaklaştırmaktadır.

Üretim Yetersizliği ve Arz-Talep Dengesizliği
Türkiye'de biyoetanol kapasitesi şeker pancarı ve mısır gibi yerli hammaddelere dayalıdır ve mevcut durumda 4 adet tesis tarafından üretim yapılabilmektedir (Ayrıca EPDK verilerine göre bu üretici firmalardan yalnızca 3 tanesi petrol sektöründeki rafineri veya dağıtım firmalarına 2024 yılında biyoetanol teslimi yapmıştır). Yukarıda belirtildiği üzere söz konusu biyoetanolün üretiminde kullanılan etil alkol, yalnızca akaryakıt sektörüne değil, pek çok farklı sektöre üreticiler tarafından satılabildiğinden, biyoyakıt üreticileri, fiilen biyoetanol üretim kapasiteleri yüksek görünse de, gerekmesi durumunda üretim süreçlerini etil alkol üretimi odaklı kurgulayarak akaryakıt sektörüne teslim miktarını kapasitelerinin altına getirebilmekte ve bu durumda da biyoetanolde taleple uyum sağlanamamaktadır. Ayrıca tedarikçi sayısının düşüklüğü de bir başka sorunu oluşturmaktadır. Bu durum, üretim altyapısının güçlendirilmesini öncelikli kılmaktadır.

Fiyat Farklılıkları ve Ekonomik Etkiler
Biyoetanol piyasasında sınırlı sayıda üretici bulunması ve görece düşük rekabet ortamı, dağıtım şirketlerinin etanol temin maliyetlerini artırmaktadır. Türkiye’de ortalama biyoetanol temin fiyatlarının Avrupa ortalamalarına kıyasla yüksek olduğu bilinmektedir. Ancak bu maliyet artışları doğrudan pompa fiyatlarına yansıtılamamakta olup, ülkemizde Etanollü benzin fiyatlandırmasında, yerel üretim maliyetlerinden bağımsız olarak, ilgili mevzuat çerçevesinde Ethanol Platts T2 FOB Rotterdam referans değeri baz alınmakta ve bu durum tüketicinin, yerel fiili piyasa koşullarından farklı bir fiyatlandırma ile karşı karşıya kalmasına neden olmaktadır. Bu önemli fiyatlandırma farkı, son dönemde kamuoyuna yansıyan ve biyoetanol harmanlama oranlarının artırılmasını talep eden görüşlerde yeterince dikkate alınmamaktadır. Bu kapsamda, söz konusu fiyat farkları ve zorunlu harmanlama oranının mevcut yüksek seviyelerde kalma ihtimali, biyoetanol harmanlama maliyetlerini artırarak, dolaylı da olsa akaryakıtın pompa fiyatlarına yansıması ihtimali, ülkemiz ekonomisini ve tüketiciyi olumsuz etkileyerek, enflasyonist etki yaratma riskini taşımaktadır. Ayrıca, biyoetanol harmanlama oranının düşürülmesi sonucu, benzin fiyatına eklenen biyoetanol fiyat farkı tutarı da azalacağından, nihai tüketici daha ucuza benzin alabilecek, enflasyona da olumlu katkıları olacaktır.

Mevzuat Çelişkileri
Mevcut mevzuata göre, petrol sektöründeki rafinerici ve dağıtıcı lisans sahipleri zorunlu olarak yerli biyoetanolü belirlenen oranda benzine harmanlamak durumundadır. Ancak, biyoetanol üreticilerinin söz konusu lisans sahiplerine ürün satma zorunluluğu ise bulunmamaktadır. Bu çelişki, piyasa işleyişinde dengesizlik yaratmakta; üreticilerin fiyatlama gücünü artırmakta, lisans sahiplerini ise zorunlu alım nedeniyle maliyet ve tedarik baskısı altında bırakmaktadır.

Ayrıca, EPDK tarafından alınan kararların üzerinde fiyatlardan biyoyakıtlarda alım yapılmaması da esastır. Şöyle ki, biyoyakıtların harmanlanması ile ilgili geçtiğimiz yıllarda yaşanan sıkıntıların çözümü amaçlı olarak, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun 12/10/2023 tarihli toplantısında kabul edilen 12129 sayılı “Harmanlama Yükümlüsü Lisans Sahiplerinin Akaryakıt Ürünlerine Harmanlanacak Ürün Alımlarına İlişkin Fiyat Metodolojisi” Kurul Kararında, biyoetanol ve biyodizel için belli fiyat parametrelerinin üzerinde alım yapılmamasının esas olduğu hükmü getirilmiştir. Bununla birlikte, geçen süreçte söz konusu Kurul Kararının sahada uygulaması kapsamında problemler yaşanabildiği gözlemlenmiş olup, EPDK’nın biyoetanol zorunlu harmanlama oranlarında düşüş yapılmasına dair taslak mevzuatının bunun çözümüne dair yararlı bir adım olduğu değerlendirilmektedir.

Öneriler ve Sonuç
PETDER olarak, mevcut piyasa yapısı çerçevesinde, biyoetanol harmanlama oranlarının düşürülmesine dair 2025 yılında kamuoyu görüşüne açılan taslak mevzuatı destekliyoruz. Bu düzenlemeye ilaveten, üretim kapasitesinin güçlendirilmesi, fiyat dengesinin regülasyon yolu ile sağlanması ve mevzuat çelişkilerinin giderilmesi gibi aksiyonlarla da sürecin eş zamanlı yürütülmesinin faydalı olacağına inanmaktayız. Bu oranın artırılması görüşlerinin iyi niyetli bir çevresel hedef sunmakla birlikte, mevcut koşullar çerçevesinde sektör gerçeklerine uygun olmadığı ve piyasa dengesine daha da zarar verebileceği değerlendirilmektedir.

Kamuoyunun görüşlerine saygılarımızla sunarız.

Petrol Sanayi ve Emobilite Derneği (PETDER)